İstanbul’un Tarih Boyunca Aldığı İsimler

2 Mayıs 2016, 12:57 3.310 Görüntüleme

İstanbul; tarihiyle, kültürüyle, yaşamıyla, yüzyıllara inat ilk günkü gibi ayakta duran ihtişamıyla onlarca imparatorluğa ev sahipliği yapmış muazzam kent. Peki hiç düşündünüz mü bu mega kent binlerce yıldır hangi isimleri aldı? Evet bugün bizim İstanbul dediğimiz şehir, geçmişte başka isimlerle anılıyordu. 1004 yıl boyunca “Byzantion”, 1116 yıl boyunca da “Konstantinopolis” olarak adlandırıldı. Yalnızca bunlar mı? Özellikle Osmanlı döneminde ”Konstantiniyye”, ”Stanpolis”, ”Dersaadet”, ”Asitane”, ”Darülhilafe” ve ”Makarrı Saltanat” isimleri verildi.

İstanbul’un tarihi bundan 8000 yıl öncesine kadar uzanıyor. Bunu da tarih kitapları değil, bizzat Yenikapı yakınlarında geçtiğimiz yıllarda bulunan tarihi liman kalıntıları söylüyor. Ama İstanbul’un asıl yerleşimi ve tarih sayfalarında yer alması M.Ö 600’lü yıllarda Antik Yunanistan’dan gelen insanlar zamanında oluyor. Eminönü-Yenikapı civarlarında kurulan şehir, kolonilerin kralları Byzas’ın şerefine “Byazantion” (Byzas’ın Şehri) ismi vermesiyle bu adla anılıyor.

Byzantion yaklaşık 1000 sene boyunca bu isimle anıldıktan sonra kenti 330 yılında Roma İmparatorluğu ele geçiriyor ve burası başkent ilan ediliyor. Sonrasında ise buranın ismi “Nova Roma” yani Yeni Roma oluyor. Ancak, bu isim yalnızca 7-8 sene hayatta kalıyor. Hem halk hem de kentin ileri gelenleri tarafından benimsenmiyor. Zaten 340 yılında İmparator 1.Konstantin ölünce de, onun şerefine “Konstantinopolis” ismini alıyor; yani Konstantin’in Şehri.

İstanbul’un Tarih Boyunca Aldığı İsimler 1

Ve ardından, Osmanlı İmparatorluğu devreye giriyor. Konstantinopolis, daha doğrusu ozamanki Osmanlı ismiyle Kontantiniyye fethedildiğinde Osmanlı İmparatorluğu geçmişte olduğu gibi hiçbir şekilde isim tartışmasına girmiyor. Şehir uzun süre Konstantiniyye ismiyle anılmaya devam ediyor. Ama yıllar içerisinde başka isimler de konuluyor. Yine kimi isimler benimseniyor kimi isimler hiç söylenmiyor. Elbette halk tarafından verilen isimler de var.

Bu durumla ilgili bir istisnadan bahsetmek gerek: Çağlar boyunca Osmanlı’da hiçbir padişah şehrin ismiyle ilgili bir takıntıya sahip olmasa da, özellikle 3. Mustafa’nın bu konu üzerinde bir ısrarı var. Padişah 3. Mustafa şehre “İslambol” denilmesinde çok ısrarcı oluyor. Hatta hattı hümayunlarında da sık sık İslambol isminden bahsediyor.

Kabul etmek gerekir ki, kentin Osmanlı’da en çok kullanılan ismi Arap diline çevrilen Konstantiniyye. Bu isim halk tarafından da yüzlerce yıl benimsendi. Yine halkın en çok kullandığı isimlerden biri de “Dersaadet.” Yani “Mutluluk Şehri.” Büyük Dergah anlamındaki Asitane’de sıklıkla kullanılan ismlerden biri.  Devlet düzeyinde ise durum biraz daha farklı. Resmi yazışmalarda “Darülhilafe” yani hilafetin merkezi ismine rastlanıyor. “Makarrı Saltanat” saltanatın merkezi de birçok resmi evrakta görülüyor. Yani aslında halk ne derse desin, kim ne kullanırsa kullansın buranın gerçek ismi resmi yazışmalarda “Darülhilafe” ve “Makarrı Saltanat” oluyor.

İstanbul’un Tarih Boyunca Aldığı İsimler 2

Peki binlerce yıl boyunca farklı farklı isimlerle anılan bu çok önemli kente verilen “İstanbul” ismi nereden geliyor? Yapılan araştırmalar İstanbul isminin kökeninin Rumca “Stinpolis” denilen ve  “Şehre doğru” anlamına gelen kelimeden ileri geldiğini gösteriyor. Ama bu bahsettiğimiz şehir elbette bizim bugün bildiğimiz şehir değil. İstanbul denilince eskiden bilinmesi gereken yer sur içi bölgesi. Yani surun dışında kalan yerlere İstanbul denilmiyor. Yine “karşı” olarak adlandırılan yer Kadıköy değil, bugünkü Galata. Çünkü o dönemlerde henüz Kadıköy değil, Üsküdar yerleşim içerisinde. Orası da İstanbul olarak geçmiyor, başka bir şehir, başka bir yermiş gibi davranılıyor.

İstanbul için kullanılan kelimeleri kökenleri ve dilleri bakımından ayırmadan özetlersek;  Vizantion, Bizantium, Antoninya, Alma Roma, Nova Roma, Konstantinopolis, Istinpolin, Megali Polis, Kalipolis, Çargrad, Konstantingrad, Miklagord,  Vizant, Stimbol, Esdambol, Eskomboli, Bizantiya, el-Mahsura, Kustantina el-uzma, Konstantiniyye, Mahrusa-i Konstantiniyye, Stambul, Dersaadet, Deraliyye, Mahrusa-i Saltanat, Istanbul, Islambol, Darü’s-saltanat-ı Aliyye, Asitane-i Aliyye, Darü’l-Hilafetü’l Aliye, Payitaht-ı Saltanat, Dergah-ı Mualla, Südde-i Saadet.

 

BENZER YAZILAR

YORUMLAR

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Yorum yapmak için aşağıdaki Facebook yorum kutusunu kullanabilirsiniz.. Teşekkürler..

www.buguzelsozler.net
Protected by Copyscape